|
Bilinmesi Gerekenler
Bu bölüm; İstanbul Müftüsü Prof.Dr. Mustafa Çağrıcı, Prof. Dr. Faruk Beser, Prof. Dr. Hayrettin Karaman ile yapilan ropörtajlar ve web sitelerinden derlenmistir.
Kurban ne demektir?
Kurban, kelime anlami ile yakinlasma demektir. Buradan hareketle, kurban kesmek; Allah'a yakinlasma gayesiyle, O'nun verdigi mallardan, kurban edilmesi mümkün olan birini, yine O'nun rizasi için bogazlamak demektir.
Kurbanın dini dayanagi nedir?
Kurban kesmek, ilk insanla beraber baslamistir. Hz.Adem'in çocuklari Allah için kurban kesmislerdi, ama birisinin niyeti halis olmadigi için onun kurbanı kabul edilmemisti. Kardesinin kurbanı ise kabul edilmisti. Digeri de onu kiskanmis ve öldürmüstü. Bu olayi bize Kur'ân-i Kerim nakleder. (Mâide 5/27). Buradan hareketle kurbanda asil olanin Allah rizasi için kesme oldugunu da anliyoruz.
Bunun disinda Kur'ân-i Kerim'de pek çok yerde çesitli vesilelerle önceki peygamberlere emredilen kurbanlardan, hacda kesilecek kurbanlardan söz edilir. Bütün dinlerde kurban vardir. Nihayet Kevser Suresi'nde ise Hz. Muhammed'e hitap edilerek onun ve ümmetinin kurban kesmesi emredilir. Hz. Peygamber de Medine'de sürekli kurban kesmis ve hacda ise, muhtemelen altmis üç yillik ömrünü esas alarak, 63 tane kurban kesmistir.
âce'nin naklettigi hasen derecesinde bir hadisi seriflerinde ise: "Kim imkan bulur da kurban kesmezse bizim namazgahimiza yaklasmasin" buyurmustur.
Kurban kesmenin dini hükmü nedir?
Kevser Suresi'ndeki emrin bir baska manaya da gelme ihtimalinden ötürü, alimlerin çogu kurbanın kesin bir farz olmadigi kanaatine varmislardir. Hanefiler ise bu emrin, kesin yapilmasi gereken bir talepte bulundugu, ancak bu farkli yorum ihtimaline bakarak buna inanmayanin dinden çikmayacagi kanaatine varmislardir. Böyle yapilmasi kesin olarak istenen, ama mahiyeti konusunda baska yorumlar da yapilabilecek seyler için Hanefîler "farz" degil de "vacip" kavramini kullanirlar. Bu sebeple kurban Hanefilere göre vaciptir. Yani imkani olanlar onu kesmelidirler ama bunu baska yorumlara bakarak yumusatmakta serbesttirler.
safiilere göre ise kurban sünnettir, ama siradan bir sünnet degildir. Yapilmasi gereken bir sünnettir, yani "sünneti lazime" dir. Bütün bu ve benzeri delillere bakildiginda kurbanın 'sünnettir, olmasa da olur' denecek bir sünnet olmadigini, hali vakti yerinde olanlar için gerçekten de Hanefilerin dedigi gibi vacip oldugunu anlariz.
Müslim söyle nakletmistir. "Allah Rasulü Medine'de kurban bayram namazini kildirmisti. Bazi insanlar acele davranip kurbanlarini kestiler. Hz. Peygamber'in kestigini zannetmislerdi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (sav) kendinden önce kesenlerin tekrar kurbanlarini kesmelerini emretti. Eger kurban sadece isteyenlerin kesecekleri bir ibadet olsaydi, onlarin iade etmelerin emretmezdi."
Kurban ne için kesilir?
Hac Suresi'nde Allah (cc): "Kurbanlarinizin etleri ya da kanlari Allah'a ulasmaz; ama sizin takvaniz Allah'a ulasir." (22/37) Dendigine bakildiginda, kurban kesmenin asil amacinin Allah'in emrini yerine getirmek, böylece takvali oldugunu göstermek oldugu anlasilir. Bunun anlami, Allah isterse en degerli malimizi dahi O'nun yoluna feda edebiliriz, demektir. Tipki Hz. ibrahim'in ismail'i kurban etmeye karar vermesi gibi, gerekirse bizim de canimizi dahi kurban edebilecegimizi göstermektir. Bir bakima da kurban malperestlik duygusunu kirmak, Allah'in rizasi karsisinda her seyimizden geçebilecegimizi göstermek anlamina gelir.
Kimler kurban kesmelidir?
Kisaca hali vakti yerinde olanlar, yani zenginler kurban keserler. Bunun ölçüsü ise temel ihtiyaçlarini karsiladiktan sonra, kendisini zengin kilacak kadar mali mülkü bulunmaktir. Böyle olan malin mülkün üzerinden, zekatta oldugu gibi bir yil geçmesi de gerekmez.
Ailede yeterli birikimi olan kari-kocadan ve çocuklardan her birinin kurban kesmesi gerekir mi?
Hanefiler, sahsi mali bulunan herkesi basli basina bir mükellef sayarlar ve böyle olan birisi, ister kadin olsun ister erkek olsun kurban kesmelidir derler. Diger mezhepler ise, her bir ferdin ne kadar parasi bulunursa bulunsun, bir eve bir kurban yeter diye düsünürler.
Kadin kurban kestirebilir mi?
Bir önceki soruya verdigimiz cevaptan da anlasilacagi üzere, Hanefilere göre kadinin da kendi mali mülkü, altini ya da parasi varsa onun da kurban kesmesi gerekir. Hatta kadin evi bakmakla yükümlü olmadigi için, onun temel ihtiyaçlarini karsilayacak parasinin bulunmasi aranmaz. Çünkü onlari zaten erkek karsilayacaktir. öyleyse zengin olan kadin kurban keser, ya da vekalet vererek kestirir.
Yolcunun kurban kesmesi gerekir mi?
seri ölçülerle yolcu sayilan bir insana kurban kesmek vacip degildir. Ancak bizzat kendisi keserse, ya da vekil tayin ettigi kisiye kestirirse güzel bir is yapmis olur.
Kurban kesmek yerine sadaka vermekle bu ibadet yerine getirilmis olur mu?
Hayir asla! Çünkü ibadetlerin cinsini ve keyfiyetini biz tayin edemeyiz. ibadetler tamamen Mabudun bildirdigi gibi olmalidir. Baska türlü verme ibadetleri zaten vardir. Kisi onlardan yapmasi gerekenleri de yapacak, gerekiyorsa kurbanıni da kesecektir.
Kurban ne zaman kesilir?
Vacip olan kurban, kurban bayraminin birinci, ikinci ve üçüncü yani, Zilhicce ayinin onuncu, on birinci ve on ikinci günlerinde kesilir. Güzel olan, kurbanlarin gündüzleri kesilmesidir. Kurban Bayrami'nin birinci günü kesmek ise daha faziletlidir. Diger kurbanlarda ise herhangi bir vakit söz konusu degildir.
Bir kurbana kaç kisi ortak olur?
Büyük bas hayvanlara birden yedi kisiye kadar ortak olabilir. Hayvan kurban olacak yasta ve özelliklerde bulunduktan sonra, etinin az ya da çok olmasi, ortak sayisini belirlemez. Küçük ve eti az olsa dahi büyük bas hayvanlara yedi ortak olabilir. "Bu kurban ancak bes kisilik, ya da üç kisilik olur" gibi ifadeler, kisi basina gelecek etin belli bir miktarda olmasini anlatmak için söylenir. Yoksa büyük bas bir hayvan kurban olma özelliklerini tasidiktan sonra ona yedi kisi ortak olabilir.
Hangi hayvanlar kurban olarak kesilir? Bu hayvanlar hangi nitelikleri tasimalidir?
Kurban ancak keçi koyun, sigir deve ve mandadan olur. Bunun disindaki hayvanlardan kurban olmaz. Çünkü kurban bir ibadettir ve ibadetleri Hz. Peygamber nasil ögretmisse ancak öyle yapilirlar.
Tavuktan, deve kusundan vb. hayvanlardan kurban kesmeye kalkan, veya bunlarin kurban olabilecegini söyleyen ya da bu hayvanlardan bir kurban adayan insan bir bidat islemis oldugu için günahkar olur. Hatta böyle bir iddiaya küfür diyen alimler dahi vardir.
Kurban kesilecek hayvanlar kendi cinsinin olgun yasina geldiginde ve ortalama bir büyüklükte oldugunda kurban kesilebilirler. Her hangi bir ariza ya da hastalik bunlari ortalama degerden düsürmüsse kurban kesilemezler. Çünkü kurbanda bir bakima söyle bir mana vardir: "Ya Rab! Ben senin rizan için bir koyun, ya da bir keçi vb kesiyorum".
Durum böyle olunca normal bir keçi ya da normal bir koyun sayilmayan, arizali bir hayvani kurban etmek uygun olmaz. Bu konudaki ölçü su hadisi seriftir: "Kurbanda belirgin kör, belirgin hasta, belirgin topal ve kemiklerinde iligi kalmamis kadar zayif hayvanlar kurban olmaz".
Ayrica tek gözü olmayan ve boynuzlari kirilan hayvanlarin da kurban olmayacagi söylenmistir. Çünkü bu arizalar bir hayvani kendi cinsinin ortalamasi olmaktan çikarir. Ancak besili olsun ya da zarar vermesin diye küçükken boynuzlari köreltilen hayvanlar böyle degildir. Çünkü bu durum hayvanin degerini düsürmez, aksine artirir.
Kurbanlik hayvanlardan hangileri ortak olarak kesilebilir?
Büyük bas hayvanlara birden yediye kadar ortak olunabilir. Küçük bas hayvanlardan ise ancak bir kurban olur.
Kurban keserken nelere dikkat edilmelidir?
1. Kurban keserken özellikle hayvana sikinti vermemeye dikkat etmelidir. sehirlerde gördügümüz ve hayvanlarin itilip kakilarak, dövülerek kurban edilmesi vahsiliktir, islam ahlakina sigmaz.Böyle eziyet eden insanlar sanki on günah islemis iki sevap almis gibidirler. Bu kadar günah almaktansa sevabi terk etmek daha iyidir. Müslümanlar kurban keserken hayvana nasil sefkatle davranilacagini gösterme sansi yakalarlar. Bu sansi kaçirmamali ve müslümanin merhametini ve digerlerinden farkini göstermelidirler.
2. ikinci önemli mesele, temizlik ve insanlari tiksindirmemedir. sehirlerde gördügümüz manzaralar, Müslümanligin belirtileri degildir. Bizden Allah kurban kesmemizi ister, etrafi pisletmemizi degil. Ve Hz. Peygamber (sav) söyle buyurur:Allah her seyin ihsan ile yapilmasini sart kosmustur. (ihsan, bir seyi yapilabileceginin en güzeliyle yapmaktir). öyleyse bogazlarken de ihsan ile bogazlayin, biçaginizi iyi bileyin ve hayvaninizi rahatlatin".Bu konuya Müslümanlar çok;ama çok dikkat etmeli ve her firsatta dine ve dindarlara saldirmak isteyenlere firsat vermemelidirler.
Kurban bayiltilarak kesilebilir mi?
Zorunlu bir sebep yoksa kurbanı bayiltarak kesmek sakincalidir, en azindan mekruhtur. Çünkü kesimden mi bayiltmadan mi öldügünü bilemeyiz. Sonra bayiltmanin hayvana ne kadar aci çektirdigini de bilemeyiz. Ama zapt edilemeyen bir hayvani bayiltmaktan baska çare yoksa, en sonunda bu yola da bas vurulabilir.
Kurban eti nasil degerlendirilmelidir?
Kurban kesmekten asil amaç, Allah için kan akitmaktir. Bu yapildiktan sonra kurban tamamdir; ancak elbette kurban kesmenin hikmetlerinden biri de fakir fukaranin et yemesidir. Bunu saglamak ve kurban etini olabildigince dagitmak gerekir. Bunun bir ölçüsü yoktur. Kisi, kendi vicdanina göre hareket eder.
Kurban bagislanabilir mi?
Kurban elbette bagislanabilir. Kurbanıni keser ve etini oldugu gibi bir sahsa, sahislara, ya da kurumlara bagislayabilir. Kendisi adina kurban kesilmek üzere kurbanınin parasini da bagislayabilir, yani birisini vekil kilabilir. Ancak kurban kesmek yerine onun parasini bagislamakla kurban görevini yerine getirmis olmaz
Hayir kurumlarina vekalet vererek kurban kesilebilir mi?
Elbette güvendigi ve bu görevi hakkiyla yerine getirdiginden emin oldugu kurumlara kurbanıni verebilir, onlari vekil ederek kesilmesini onlardan isteyebilir. Ancak kurbanın bir ibadet oldugunu bilmek gerekir. Bu sebeple kesilen kurbanlarin etlerinin günah olmayan sekilde ve müslümanca kullaniliyor olmasina dikkat etmeli ve bunu ayni zamanda takip etmelidir.
Hayir kurumlarina bagislanan kurbanlar için de sükür namazi kilinir mi?
Kurban için kilinan iki rekat sükür namazi, kurbanıni kendi kestiginde de, baskasina kestirdiginde de kilinmalidir. Bunu kilmak sart/farz degildir; ama kilinmasi sünnettir, sevaptir.
Taksitle kurban alinabilir mi?
Kurbanın pesin alinma zorunlulugu yoktur. Helal olan her türlü alisverisle kurban da alinir. Taksitle alis veris caiz olduguna göre kurbanı da taksitle almak caizdir.
Borç para ile kurban kesilir mi?
Borç para ile baska seyler almak caiz olduguna göre kurban almak da caizdir. Hatta hac gibi, kurban gibi seyleri borç para ile almak bazen daha da güzel ve garantili olabilir. Çünkü borç alinan bir para asla haram degildir. Böylece kurbanıni haram olmayan bir para ile kesmis olur.
ölmüs kisiler için de kurban kesilir mi?
ölmüs kimseler için de kurban kesilebilir. Hz. Peygamber de (sav) ümmeti için kurban kesmislerdi.
Bayramda adak kesilir mi?
Bayramda adak kesilir. Hatta bazilarina göre Kurban" denen sey, Kurban Bayrami'nda kesilen hayvan oldugu için, "Ben bir kurban kesecegim" diye adak adayan insan, sanki kurban bayraminda bir kurban kesecegim, demis olacagindan, adaklar da ancak kurban bayraminda kesilir. Fakat bizim dilimizde "Kurban" dendigi zaman bu anlasilmadigi için, adaklar, özellikle kurban bayraminda denmis olmadikça, her zaman kesilebilir.
Adak ne demektir?
Kisinin dinen yükümlü olmadigi halde, farz veya vacip türünden bir ibadet yapacagina dair Allah'a söz vermesidir.
Adak bagislanabilir mi?
Adak kurban elbette bagislanabilir. Kisi adak kurbanıni keser ve etini oldugu gibi bir sahsa, sahislara, ya da kurumlara bagislayabilir. Kendisi adina adak, akika, sükür kurbanı kesilmek üzere kurbanınin parasini da bagislayabilir, yani birisini vekil kilabilir.
Hayir kurumlarina vekalet vererek adak, akika, sükür kurbanı kesilebilir mi?
Elbette güvendigi ve bu görevi hakkiyla yerine getirdiginden emin oldugu kurumlara kurbanıni verebilir, onlari vekil ederek kesilmesini onlardan isteyebilir.
Bayramda adak kesilir mi?
Bayramda adak kesilir. Hatta bazilarina göre "Kurban" denen sey, kurban bayraminda kesilen hayvan oldugu için, "Ben bir kurban kesecegim" diye adak adayan insan, sanki "Kurban Bayrami'nda bir kurban kesecegim" demis olacagindan, adaklar da ancak kurban bayraminda kesilir. Fakat bizim dilimizde "Kurban" dendigi zaman bu anlasilmadigi için, adaklar, özellikle Kurban Bayrami'nda denmis olmadikça, her zaman kesilebilir.
|
